Antibioticumbeleid Gezelschapsdieren

Ziekenhuisbacterie

We hebben allemaal wel eens over de ziekenhuisbacterie gehoord of gelezen. Ziekenhuisbacterie is een verzamelnaam voor bacteriën die resistent zijn tegen meerdere (de meeste) antibiotica. Infecties met dergelijke bacteriën komen allang niet meer alleen in een ziekenhuis voor en het zijn allang niet meer alleen Staphylococcen (o.a. ook Pseudomonas, E-coli en Clostridium). Ze komen steeds vaker en wijd verbreid voor bij zowel mensen als dieren.

Resistentie

Resistentie ontstaat als bij een infectie niet alle bacteriën worden gedood door het toegediende antibioticum; de sterksten overleven en zorgen voor volgende generaties met meer weerstand tegen een bepaald antibioticum of meerdere antibiotica. Dat kan gebeuren als men zich bijvoorbeeld niet houdt aan de dosis, het tijdstip van toedienen en / of de duur van de kuur zoals die zijn voorgeschreven.  Dan zijn er momenten dat  de hoeveelheid antibioticum in het bloed daalt tot minder effectieve doseringen. Goede voorlichting van cliënten is dus van essentieel belang! Om extra grip op het therapieverloop te hebben is het zinvol na 3 dagen te controleren of het medicijn daadwerkelijk effect heeft; dat kan dan tevens een extra coaching moment zijn.

BO en antibiogram

Het kan ook zijn dat de betreffende bacterie niet voldoende gevoelig is voor het toegediende antibioticum. In veel gevallen (helaas niet in alle) kunnen we die gevoeligheid testen middels een bacteriologisch onderzoek (BO) en een gevoeligheidstest (antibiogram). Als we de kans krijgen om dat te doen, moeten we dat ook doen. Een beetje extra investeren in veel meer effectiviteit is natuurlijk ook nog eens veel beter voor de patiënt! In een groot aantal gevallen kunnen (en moeten) we het BO en antibiogram zelf in de praktijk uitvoeren; we hebben dan ook sneller de resultaten!

Besmetting mens-dier v.v.

Resistentie ontstaat in een omgeving waar veel antibiotica worden toegepast, zoals in een ziekenhuis. In de diergeneeskunde werd met de vinger gewezen naar de dierenartsen in de bio-industrie, maar deze zijn in zeer korte tijd in staat gebleken het antbioticumgebruik drastisch terug te dringen. Dierenartsen voor gezelschapsdieren schrijven met elkaar weliswaar veel minder antibiotica voor dan hun collegae in de bio-industrie, maar bij gezelschapsdieren is er een grotere infectiekans tussen huisdier en mens over en weer door een intensievere human-animal bond.

Antibioticumbeleid

Sinds 19 januari 2013 moeten dierenartsen zich bij de behandeling van hun patiënten houden aan onderstaande richtlijnen voor de keuze van een antibioticum. Toepassing van ‘populaire’ middelen zoals Convenia, Baytril en Marbofloxacine is verboden, tenzij er met een bacteriologisch onderzoek en een antibiogram is aangetoond dat er geen andere behandelopties zijn. Voor situaties waarin een gevoeligheidsbepaling onmogelijk of veterinair onverantwoord is, behoudt de dierenarts de mogelijkheid om in geval van diergeneeskundige noodzaak deze middelen toe te passen.

Een goede schriftelijke verslaglegging (en therapie-evaluatie) is hierbij van groot belang. Deze wettelijke verplichting komt voort uit de maatschappelijke en politieke druk om het gebruik van middelen die een grotere kans geven op antibioticumresistentie te beperken en is gebaseerd op het artikel: “Smal-, versus breedspectrum antibiotica en eerste, tweede en derde keuze op basis van het Gezondheidsraadadvies” van 16/11/2011. (http://wvab.knmvd.nl/wvab).

Keuzerichtlijnen

Bronnen: Zie artikel hier boven: http://wvab.knmvd.nl/wvab, Formularium hond en kat

De richtlijnen richten zich met name tegen ESBL vormers (1e keuze: geen ESBL) en voor het behoud van noodantibiotica (3e keus). ESBL of Extended Spectrum Bèta-Lactamase is een groep enzymen, die door bacteriën kunnen worden gevormd en die in staat zijn om antibiotica uit de groepen penicillines en cephalosporines onwerkzaam te maken. ESBL-vormende bacteriën behoren tot de Enterobacteriaceae (darmbacteriën). De meest bekende is E-coli. De toename van ESBL-vormende bacteriën zou verband houden met het overmatig gebruik van antibiotica in de bio-industrie (met name kippen). Zoals hiervoor opgemerkt is het antibioticum gebruik in die sector reeds drastisch beperkt.

1ste  keuze

Dat zijn antibiotica die gebaseerd op het ziektebeeld een goede te verwachten werkzaamheid en een smal spectrum hebben. Ook is er minimale verstoring van de kolonisatieweerstand (darmflora) en een geringe kans op het ontstaan en de verspreiding van resistentie.

 

2de  keuze

Dat zijn antibiotica die gebaseerd op het ziektebeeld een goede te verwachten werkzaamheid hebben maar niet volledig voldoen aan de overige criteria gesteld bij de eerste-keuze middelen. De noodzaak van toediening moet worden onderbouwd en vastgelegd: BO / antibiogram, klinische noodzaak e.d.

 

3de  keuze

Dat zijn antibiotica die zeer terughoudend gebruikt dienen te worden. Ze moeten in niet levensbedreigende situaties alleen worden toegepast na isolatie van de verwekker en een antibiogram, in geval het eerste- of tweede-keuzeantibioticum niet geschikt is. In geval er geen tijd / mogelijkheid is voor een BO en antibiogram moet deze keuze worden onderbouwd en vastgelegd. Hieronder vallen de derde- en vierde-generatie cefalosporinen (bijv. Convenia) en fluoroquinolonen (bijv. Baytril). Dit zijn potente antibiotica die ook binnen de humane geneeskunde terughoudend worden gebruikt.

Formularium hond en kat

Bron: Formularium hond en kat (versie 15 april 2011)

Het doel is voorwaarden te scheppen voor optimale effectiviteit en het voorkómen van het ontstaan en verspreiden van resistente bacteriën door diergeneeskundig antibioticumgebruik. Er is een lijst opgesteld van relevante indicaties per orgaansysteem, die naar de mening van de formulariumcommissie de problematiek bij de betreffende diersoort zoveel mogelijk omvat.

Overzicht werkzame stoffen ingedeeld naar keuzeniveau

Bronnen: Inge van Geijlswijk | I.M.vanGeijlswijk@uu.nl), Tjerk Bosje | t.bosje@mcvoordieren.nl
Klik hier als u de tabel niet goed kunt zien.

 1ste  keuze  2de  keuze  3de  keuze

 Groepen

Macrolides / lincosamides

Penicillines

Tetracyclines
Trimethoprim /sulfonamides

 Groepen

Aminoglycosides
Cephalosporins ½ gen
Penicillines breed spectrum

 Groepen

Cephalosporines ¾ gen
Fluoroquinolones

 Werkzame stoffen

Benzathinebenzylpenicilline /
procaïnebenzylpenicilline

Benzylpenicilline

Clindamycine

Doxycycline

Erythromycine

Lincomycine

Metronidazol

Oxytetracycline

Procainebenzylpenicilline

Spiramycine / Metronidazol

Trimethoprimasulfa (-diazine,
-doxine en -methoxazol)

Tylosine

 Werkzame stoffen

Amoxicilline

Amoxicilline / Clavulaanzuur

Amoxicilline / Colistine

Ampicilline

Cefadroxil

Cefalexine

Dihydrostreptomycine /
procainebenzylpenicilline

Gentamycine

Kanamycine

Kanamycine /
procainebenzylpenicilline

Neomycine /
procainebenzylpenicilline

 Werkzame stoffen

Cefovecin (Convenia)

Difloxacine

Enrofloxacin

Ibafloxacine

Marbofloxacine

Orbifloxacine

Pradofloxacine

 

 

 

 

Gerelateerde items

Vergiftiging door zwemmen

Honden die op warme dagen in de zomer zwemmen in stilstaand water met een watertemperatuur van 20-30 gr. Celsius hebben kans om een dodelijke vergiftiging op te lopen. Het verloop kan snel zijn, soms binnen 1 uur na de (fatale) zwempartij! Behandelingen komen in de meeste gevallen te laat of hebben onvoldoende effect. Omdat honden…

Lees meer

Homeopathie in de diergeneeskunde

Wat kan homeopathie de diergeneeskunde bieden? Volgens de meeste (veterinaire) wetenschappers niets; volgens de meeste homeopathisch werkende dierenartsen veel. Wetenschappers hebben in het algemeen geen kennis van homeopathie bij dieren, noch ervaring met de toepassing ervan in de praktijk. Homeopathisch werkende dierenartsen hebben dat wel. Wij willen proberen om – op basis van vele jaren…

Lees meer

Acute prostatitis moz abces(sen) bij de reu

Bronnen: Prostaataandoeningen bij de reu, GD (Deventer) Gezelschapsdieren, 7, juli 2013 The 5-Minute Veterinary Consult, Lippincott Williams & Wilkins, 2000. Oorzaak Acute pijnlijke (!) ontsteking van de prostaat. Meestal bacteriëel, kan ook door mycoplasma en / of schimmel ontstaan; soms zijn er ook abcessen. Vaak in het verloop van BPH of adenocarcinoom. NB: een chronische…

Lees meer

Orale zenuwblocks bij hond en kat

Dierenarts Brett Beckman heeft een instructiefilm gemaakt voor het plaatsen van regionale zenuwblocks bij mondchirurgie bij hond en kat. Als introductie legt Beckman uit dat de voordelen van deze werkwijze zijn: 1. Het locaal anaestheticum zal bij locale anaesthesie rond / van de zenuw die het te behandelen gebied innerveert veel beter infiltreren en werken in het gezonde…

Lees meer

Is chippen verplicht?

Voor een betrouwbare identificatie van een huisdier brengen wij onderhuids een chip in. Het chipnummer en de gegevens van de eigenaar of houder van het huisdier worden geregistreerd in een centrale databank. Wat betreft onze huisdieren is in ieder geval het voor hond, kat en fret verplicht om te zijn voorzien van een chip als…

Lees meer

Paracetamol waarom niet?

Paracetamol zou weliswaar in principe aan een hond toegediend kunnen worden, maar veel beter is het om dat toch niet te doen. Bij de kat is paracetamol verboden! We geven een toelichting: Paracetamol, synoniem acetaminophen (USA), kan weliswaar – mits in de juiste dosering – toegepast worden als pijnstiller bij de hond. Maar dierenartsen zijn…

Lees meer

Hypothyreoïdie hond

Klinisch beeld Door een tekort aan schildklierhormoon met als gevolg afname van metabolische activiteit zien we gewichtstoename (ondanks calorie beperkende maatregelen), lethargie (slaapzucht, ongeïnteresseerdheid en inactiviteit), lusteloosheid, zwakte en kouwelijkheid (warmte zoeken). Tevens huidklachten: symmetrische alopecia (meestal zonder, soms met jeuk), pyodermie, folliculitis, seborrhoe, postclipping alopecia, slechte haarkwaliteit, hyperpigmentatie, myxoedeem, hyperkeratose. Vatbaarheid voor Demodex en …

Lees meer

Plaagalg vergiftiging

Lees de disclaimer en toelichting onderaan! Een ziekteprofiel is een geheugensteun voor dierenartsen en paraveterinairen. Het bevat in beknopte vorm de voor de praktijk meest noodzakelijke informatie. Extra waarschuwing voor de huisdierbezitter Het ziekteprofiel is geen vervanging van de dierenarts! Het laat de huisdierbezitter met dierenarts en paraveterinair ‘meekijken’. De huisdierbezitter wordt dringend aangeraden niet…

Lees meer

NSAID’s & Cortico’s samen. Kan dat?

Inleiding Het is bekend, dat zowel corticosteroïden als NSAID’s beide afzonderlijk bijwerkingen (kunnen) hebben, zowel bij de hond als bij de kat. Theoretisch bestaat de kans dat de bijwerkingen toenemen bij gelijktijdig gebruik. Algemeen geldt (daarom) dat een gecombineerde toepassing van beide gecontraïndiceerd is. Toch bestaat volgens Dowling (a) ook de kans, dat de beide…

Lees meer